เหตุการณ์อาคารถล่มในประเทศไทยเป็นบทเรียนราคาแพงทางวิศวกรรม ที่นำมาสู่การรื้อถอนและปรับปรุง กฎหมายควบคุมอาคารอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่อดีตจนถึงเหตุการณ์สำคัญล่าสุดที่เกิดขึ้นไม่นานมานี้

สรุปเหตุการณ์ถล่มครั้งใหญ่ สาเหตุ ความเสียหาย และมาตรการแก้ไขที่เป็นรูปธรรมตามลำดับเหตุการณ์ดังนี้

1. โรงแรมรอยัลพลาซ่า นครราชสีมา (13 สิงหาคม พ.ศ. 2536)

เป็นหนึ่งในโศกนาฏกรรมทางวิศวกรรมที่ร้ายแรงที่สุดในประวัติศาสตร์ไทย อาคารโรงแรมสูง 6 ชั้นพังถล่มลงมาในลักษณะแซนด์วิช (พังราบในแนวดิ่ง) ภายในเวลาไม่กี่วินาที

• สาเหตุหลัก:

  • การต่อเติมอาคารอย่างผิดกฎหมาย: เดิมอาคารมีเพียง 3 ชั้น แต่มีการต่อเติมเพิ่มเป็น 6 ชั้นโดยไม่ได้เสริมฐานรากหรือเสารองรับน้ำหนักให้เพียงพอ

  • โครงสร้างล้า (Structural Fatigue): มีการกักเก็บน้ำไว้บนดาดฟ้าในปริมาณมาก ประกอบกับโครงสร้างเดิมแบกรับน้ำหนักเกินพิกัดมาเป็นเวลานาน ทำให้เสาแกนหลักเกิดพฤติกรรม “คืบ” (Creep) จนเสาระเบิดและพังทลายอย่างกะทันหัน

• ความเสียหาย: มีผู้เสียชีวิต 137 ราย และบาดเจ็บกว่า 227 ราย

• การแก้ไขที่เป็นรูปธรรม:

  • ส่งผลให้เกิดการปฏิรูป พระราชบัญญัติควบคุมอาคาร ให้มีความเข้มงวดมากขึ้น

  • มีการประกาศใช้กฎกระทรวงเพื่อบังคับให้ต้องมี “วิศวกรผู้เชี่ยวชาญควบคุมการออกแบบและก่อสร้าง” แยกประเภทตามขนาดอาคารอย่างชัดเจน

  • เกิดการจัดตั้ง สภาวิศวกร เพื่อทำหน้าที่กำกับดูแลมาตรฐานวิชาชีพและการออกใบอนุญาต (กว.) เพื่อควบคุมคุณภาพของบุคลากรทางวิศวกรรมโดยตรง

2. โรงงานตุ๊กตาเคเดอร์ นครปฐม (10 พฤษภาคม พ.ศ. 2536)

เหตุการณ์เพลิงไหม้ที่นำไปสู่การพังถล่มของอาคารโรงงาน 4 หลังอย่างรวดเร็ว

• สาเหตุหลัก:

  • โครงสร้างเหล็กไม่ทนไฟ: อาคารก่อสร้างด้วยโครงสร้างเหล็กสำเร็จรูป (Structural Steel) ที่ไม่มีการหุ้มวัสดุป้องกันไฟ (Fireproofing) เมื่อเกิดเพลิงไหม้ ความร้อนสูงทำให้เหล็กสูญเสียกำลังในการรับน้ำหนักและอ่อนตัวจนถล่มลงมาในเวลาเพียง 15 นาที

  • ไม่มีระบบนิรภัย: ไม่มีสปริงเกอร์ดับไฟ ช่องหนีไฟถูกปิดตายหรือแคบเกินไป

• ความเสียหาย: มีผู้เสียชีวิตถึง 188 ราย และบาดเจ็บมากกว่า 469 ราย

• การแก้ไขที่เป็นรูปธรรม:

  • ออกข้อกำหนดให้ อาคารขนาดใหญ่และโรงงานต้องหุ้มโครงสร้างเหล็กด้วยวัสดุทนไฟ สามารถทนความร้อนได้ไม่ต่ำกว่า 1-2 ชั่วโมง

  • บังคับใช้กฎหมายเรื่องทางหนีไฟ ระบบเตือนภัย และติดตั้งระบบดับเพลิงอัตโนมัติ (Sprinkler) ในอาคารสาธารณะและโรงงานอุตสาหกรรม

3. อาคารยูเพลส คอนโดมิเนียม ปทุมธานี (11 สิงหาคม พ.ศ. 2557)

อาคารคอนโดมิเนียมสูง 6 ชั้นที่อยู่ระหว่างการก่อสร้าง เกิดพังถล่มลงมาทับคนงาน

• สาเหตุหลัก:

  • ผิดขั้นตอนการก่อสร้างและขาดวิศวกรควบคุม: มีการเทคอนกรีตบริเวณพื้นชั้นดาดฟ้า (ชั้น 6) โดยที่คอนกรีตในชั้นล่าง (ชั้น 4 และ 5) ยังไม่เซ็ตตัวหรือได้กำลังเต็มที่

  • การค้ำยันไม่แข็งแรง: นั่งร้านและเสาค้ำยันชั่วคราวรับน้ำหนักคอนกรีตเหลวไม่ไหว เกิดการทรุดตัวแบบโดมิโนจากชั้นบนลงสู่ชั้นล่าง

• ความเสียหาย: มีผู้เสียชีวิต 14 ราย และบาดเจ็บ 25 ราย

• การแก้ไขที่เป็นรูปธรรม:

  • หน่วยงานท้องถิ่นยกระดับการตรวจระบบนั่งร้านและการเทปูน (Shoring and Reshoring)

  • วิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย (วสท.) ออกแนวทางปฏิบัติและจัดอบรมเข้มงวดเรื่อง “ขั้นตอนการรื้อถอนค้ำยันและการหล่อคอนกรีต” เพื่อไม่ให้ผู้รับเหมาเร่งงานจนข้ามขั้นตอนความปลอดภัย

4. อาคารสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน – สตง. หลังใหม่ (28 มีนาคม พ.ศ. 2568)

เหตุการณ์สะเทือนขวัญเมื่ออาคารสูง 30 ชั้นที่อยู่ระหว่างการก่อสร้าง (โครงสร้างหลักเสร็จสิ้นแล้ว อยู่ระหว่างเก็บงาน) พังถล่มลงมาหลังจากได้รับผลกระทบจากแรงสั่นสะเทือนของแผ่นดินไหวที่มีศูนย์กลางในประเทศพม่า

• สาเหตุหลัก (ผลสรุปโดยคณะกรรมการสอบสวน ปี 2568):

  • ความบกพร่องในการออกแบบและวิธีสร้าง: ตัวอาคารใช้โครงสร้าง “ระบบพื้นไร้คาน (Flat Slab)” ซึ่งเมื่อเจอแรงสั่นสะเทือนด้านข้างจากแผ่นดินไหว ทำให้เกิดแรงเฉือนทะลุ (Punching Shear) ที่รอยต่อระหว่างพื้นกับเสา

  • ผนังรับแรงเฉือน (Shear Wall) บกพร่อง: โครงสร้างบริเวณปล่องลิฟต์และบันได ซึ่งต้องทำหน้าที่รับแรงด้านข้างไม่ได้มาตรฐาน และคอนกรีตที่ใช้ในโครงการหลายจุดต่ำกว่ามาตรฐานที่กฎหมายกำหนด

  • เสาชั้นล่างระเบิด: เกิด “เสาชลูด” (Slender Column) ที่ชั้นล่างหักงอและระเบิดจากแรงเฉือน ทำให้โครงสร้างทั้งหมดทรุดตัวลงมาในพริบตา

• ความเสียหาย: มีผู้เสียชีวิตสูงถึง 95 ราย และบาดเจ็บอีกจำนวนมาก

• การแก้ไขที่เป็นรูปธรรม:

  • รัฐบาลสั่งทบทวนและปรับปรุง กฎกระทรวงว่าด้วยการรับแรงสั่นสะเทือนของแผ่นดินไหว โดยขยายพื้นที่บังคับใช้และเพิ่มค่ามาตรฐานความปลอดภัยสำหรับอาคารสูงในเขตดินนิ่มอย่างกรุงเทพฯ

  • เพิ่มความเข้มงวดในการตรวจค่ากำลังรับแรงอัดของคอนกรีต (Cylinder Compressive Strength) ในไซต์งานก่อสร้างภาครัฐและเอกชน โดยส่งเล่มรายงานความบกพร่องให้ดีเอสไอดำเนินคดีทางกฎหมายกับผู้รับเหมาที่ลดสเปกวัสดุ

5. กันสาดปูนอาคารเก่า แยกหมอมี เจริญกรุง (20 มิถุนายน พ.ศ. 2569)

เหตุการณ์ล่าสุดที่เพิ่งเกิดขึ้น สด ๆ ร้อน ๆ โดยแผ่นปูนกันสาด/ชานระเบียงของอาคารพาณิชย์ 2 ชั้น ย่านวัดไตรมิตรฯ พังถล่มลงมาด้านล่าง

• สาเหตุหลัก (ข้อสันนิษฐานโดยสมาคมวิศวกรโครงสร้างฯ พ.ศ. 2569):

  • ความเสื่อมสภาพของอาคารเก่า (80-90 ปี): คอนกรีตในยุคเก่ามีลักษณะเป็นโพรงและรูพรุนสูง ทำให้เมื่อเกิดฝนตกสะสม น้ำซึมเข้าไปในเนื้อปูนจนเหล็กเสริมข้างในเกิดสนิมขุมกัดกร่อน

  • ปูนหลุดร่อนเฉพาะส่วน (Local Failure): ตัวคานหลักไม่ได้ถล่ม แต่ส่วนกันสาดที่ยื่นออกมา (Cantilever) ไม่มีเหล็กแกนพยุงที่แข็งแรงพอเนื่องจากสนิม กัดเซาะจนหมดสภาพ จึงหลุดร่วงลงมาตามแรงโน้มถ่วง

• ความเสียหาย: มีผู้เสียชีวิต 1 ราย (ชายอายุ 76 ปี) และบาดเจ็บสาหัส 1 ราย

• การแก้ไขที่เป็นรูปธรรม (กำลังเร่งดำเนินการ):

  • กรุงเทพมหานคร (กทม.) สั่งการด่วนให้ทุกเขตปูพรม ตรวจสอบอาคารเก่าแก่ที่มีอายุเกิน 50 ปีขึ้นไป โดยเฉพาะในเขตเมืองเก่า (เช่น สัมพันธวงศ์, พระนคร, ป้อมปราบศัตรูพ่าย) ที่มีกันสาดปูนยื่นล้ำออกมาเหนือบ่าวิถีสัญจร

  • วสท. และสมาคมวิศวกรฯ ออกคำเตือนและคู่มือให้เจ้าของอาคารพาณิชย์เก่าเร่งตรวจสอบรอยร้าวลายงาและการซึมของน้ำ เพื่อทำการเสริมโครงสร้างเหล็กค้ำยันชั่วคราวหรือรื้อถอนส่วนที่อันตรายออกก่อนจะเกิดเหตุซ้ำรอย

📊 ตารางสรุปภาพรวม