“ตุ๊กตาชาววังบ้านบางเสด็จ” ขึ้น ทะเบียน GI ของดี อ่างทอง

10 มกราคม 2569

“ตุ๊กตาชาววังบ้านบางเสด็จ” ขึ้น ทะเบียน GI ของดี อ่างทอง กรมทรัพย์สินฯ ชี้ ชูมรดก ทางวัฒนธรรม แห่งลุ่มเจ้าพระยา – ยกระดับ คุณค่างานศิลป์ จากดินเหนียว

อรมน ทรัพย์ทวีธรรม อธิบดี กรมทรัพย์สินทางปัญญา กระทรวงพาณิชย์ เผยว่า “ตุ๊กตาชาววังบ้านบางเสด็จ” เป็นผลงานศิลปะ ที่ผลิตจากดินเหนียว เนื้อละเอียด ในพื้นที่อำเภอป่าโมก จังหวัดอ่างทอง ซึ่งเป็นดินตะกอน ลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา ที่มีความเหนียว และ คุณภาพดีเยี่ยม

ผ่านกระบวน การปั้นด้วยมือ อย่างประณีต ก่อนจะนำไป เผาจนดินสุก เป็นสีส้มแดง หรือ สีอิฐ นับเป็นงานศิลป์ ที่สะท้อน เรื่องราววิถีชีวิต ขนบธรรมเนียมประเพณี การละเล่นพื้นบ้าน ชุดผักผลไม้ และ สัตว์ต่างๆ ในแต่ละ ยุคสมัยอย่างชัดเจน

“ตุ๊กตาชาววังบ้านบางเสด็จ” ขึ้น ทะเบียน GI

พระราชดำริ ของ พระพันปีหลวง สร้างอาชีพให้ชาวบ้าน

อรมน กล่าวว่า ตุ๊กตาชาววังบ้านบางเสด็จ มีประวัติความเป็นมา ตั้งแต่ช่วงปี พ.ศ. 2517 – 2519 โดย ชาวบ้านบางเสด็จ จังหวัดอ่างทอง ซึ่งเดิม ประกอบอาชีพเกษตรกร เป็นหลัก ต้องเผชิญกับ อุทกภัยซ้ำซาก จนขาดรายได้ อย่างหนัก

กระทั่งเมื่อวันที่ 4 มกราคม 2519 สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ได้เสด็จฯ เยี่ยมราษฎร ทรงรับทราบ ถึงปัญหาความเดือดร้อน ของชาวบ้าน และ ทรงมีพระราชดำริ ให้ฟื้นฟู การทำ “ตุ๊กตาชาววัง” เป็นอาชีพเสริม

โดยเน้นการใช้ วัตถุดิบในท้องถิ่น อย่างดินเหนียว จากท้องนา และ ไม่ต้องใช้ต้นทุนสูง จากพระราชดำริ ดังกล่าว ได้มี การจัดตั้ง โครงการสอนปั้น ตุ๊กตาชาววัง ขึ้นใน หมู่บ้านบางเสด็จ เมื่อวันที่ 19 มกราคม 2519

โดยมีคณะครู ผู้เชี่ยวชาญ ด้านศิลปะ เป็น ผู้ถ่ายทอดความรู้ โครงการนี้ ได้รับ พระมหากรุณาธิคุณ จาก พระบรมวงศานุวงศ์ ทุกพระองค์ อย่างต่อเนื่อง

โดย สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ที่ เสด็จฯ มา พระราชทานกำลังใจ และ ทรงเป็นประธาน ในพิธีไหว้ ครูช่างปั้น พร้อมมี พระโอวาท สร้างแรงบันดาลใจ แก่ ชาวบ้าน ผู้เริ่มต้นอาชีพใหม่

นอกจากนี้ สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง และ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า ยังทรงสนับสนุน ด้านการตลาด โดยในระยะแรก ที่ผลิตภัณฑ์ ยังไม่เป็นที่รู้จัก ได้ทรงรับซื้อ ผลงานทั้งหมด และ นำไปจัดจำหน่าย ในร้านจิตรลดา

รวมทั้งมี พระมหากรุณาธิคุณ ให้จัดส่งเจ้าหน้าที่ มารับซื้อผลงาน ของชาวบ้าน อย่างต่อเนื่อง เพื่อสร้าง ขวัญกำลังใจ และ ความมั่นใจว่า ผลงานศิลปหัตถกรรม ดังกล่าว สามารถ สร้างรายได้ และ ต่อยอดได้อย่างยั่งยืน

ต่อมา เมื่อวันที่ 28 เมษายน 2519 พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พร้อมด้วย พระบรมวงศานุวงศ์ ได้เสด็จฯ เยี่ยม โครงการตุ๊กตาชาววัง ณ วัดท่าสุทธาวาส และ พระราชทานคำชมเชยผลงาน

พร้อมพระราชทานรางวัล เพื่อเป็นขวัญกำลังใจ แก่ สมาชิกกลุ่มผู้ ผลิตตุ๊กตาชาววังบ้านบางเสด็จ ซึ่งถือเป็น จุดเริ่มต้นสำคัญ ที่ทำให้ “ตุ๊กตาชาววังบ้านบางเสด็จ” พลิกฟื้น จากการเกือบสูญหาย กลับมาเป็น มรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่า ที่สะท้อน รากเหง้าวัฒนธรรมไทย ลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา อย่างแท้จริง

“ตุ๊กตาชาววังบ้านบางเสด็จ” ขึ้น ทะเบียน GI ของดี อ่างทอง

และ ได้รับการขึ้นทะเบียน เป็นสินค้า GI ลำดับที่ 3 ของ จังหวัด อ่างทอง ต่อจาก กระท้อนทองใบใหญ่ บางเจ้าฉ่า และ กลองเอกราช ซึ่งขึ้นทะเบียนไปก่อนหน้านี้

และเป็นสินค้า GI รายการที่ 25 (รายการสุดท้าย) ที่ได้รับ การขึ้นทะเบียน ในปี 2568 ส่งผลให้ ปัจจุบันมีสินค้า GI ไทย ทั้งสิ้น 246 สินค้า สร้าง มูลค่าทางเศรษฐกิจ รวมกว่า 114,359 ล้านบาท

ทั้งนี้ กรมทรัพย์สินทางปัญญา มุ่งมั่นส่งเสริม และ ต่อยอดสินค้า GI อย่างต่อเนื่อง ทั้ง การจัดทำระบบควบคุมคุณภาพ และ การตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability)

เพื่อสร้าง ความเชื่อมั่นแก่ผู้บริโภค การผลักดัน การขึ้นทะเบียน GI ในต่างประเทศ เพื่อสร้างโอกาสทางการค้า และ ผลักดัน ให้สินค้า GI ไทย เป็นที่รู้จักยิ่งขึ้น ในตลาดสากล

รวมถึง การพัฒนาสินค้า GI สู่ระดับพรีเมียม เชื่อมโยง กับ การท่องเที่ยว เชิงวัฒนธรรม และ เศรษฐกิจสร้างสรรค์ เพื่อสร้างรายได้ ให้กับชุมชน อย่างเป็นรูปธรรม

ซึ่ง การขึ้นทะเบียน GI “ตุ๊กตาชาววังบ้านบางเสด็จ” ในครั้งนี้ ไม่เพียง เป็นการอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่น หากแต่ยัง เป็นเครื่องมือสำคัญ ในการสร้างมูลค่าเพิ่ม สร้างอาชีพ และ ยกระดับคุณภาพชีวิต ของคนในชุมชน ได้อย่างยั่งยืน อรมน กล่าว

การละเล่นของเด็กไทย