“คุณหมอหลายท่านที่ผมรู้จัก ไปวิ่งออกกำลังกายแข็งแรง อยู่ๆ หัวใจหยุดเต้นไปเฉยๆ ปั๊มหัวใจไม่ขึ้นแล้ว อีกคนเป็นผู้อำนวยการโรงพยาบาล อายุประมาณ 50 ปี เดินทางกลับมาจากการสอนหนังสือ ขึ้นห้องพักหัวใจหยุดเต้น ต้องปั๊มหัวใจในโรงพยาบาลตัวเอง หรือเมื่อเร็วๆ นี้ มีข่าวพยาบาลอายุยังน้อย 30 ต้นๆ ท้องเสีย เข้าห้องน้ำ ออกมาไม่ได้เสียชีวิต”

นพ.พงษ์พัฒน์ ปธานวนิช กรรมการผู้จัดการ โรงพยาบาลเมดพาร์ค เล่าเปิดประเด็นระหว่างการแถลงข่าว “รู้ทันภาวะเสียชีวิตกะทันหัน เข้าใจความเสี่ยงจากหลายระบบของร่างกาย” ณ ห้องประชุมชั้น M โรงพยาบาลเมดพาร์ค โดยเห็นว่า หลายกรณีที่เจอ 90% เป็นเรื่องที่ป้องกันได้ (Preventable)

นักกีฬา – Shift Work กลุ่มเสี่ยง

มีตัวเลขจากองค์การอนามัยโลกที่พบคนเสียชีวิตจากโรคหัวใจเป็นอันดับ 1 ของโลก ประมาณ 19-20 ล้านคนต่อปี พญ.ปิยะนาฏ ปรียานนท์ แพทย์ผู้ชำนาญการด้านโรคหัวใจและหลอดเลือด ได้ขยายความภาวะเสียชีวิตกะทันหัน (Sudden Death) คือการเสียชีวิตตามธรรมชาติ ด้วยโรคภัยไข้เจ็บ เกิดขึ้นเร็วและรุนแรง และเสียชีวิตภายใน 1 ชั่วโมงหลังเริ่มมีอาการ

ภัยเงียบอย่างภาวะเสียชีวิตกะทันหัน ความน่ากลัวอยู่ที่การไม่แสดงอาการชัดเจน โดยเฉพาะในโรคหัวใจหลายประเภทที่เกิดขึ้นกับคนวัยทำงานหรือคนอายุน้อย บ่อยครั้งที่สัญญาณเตือนถูกเพิกเฉย เนื่องจากดูเป็นเรื่องไกลตัว

พญ.ปิยะนาฏ บอกว่า แม้แต่ในกลุ่มที่เคยเข้ารับการตรวจร่างกาย หากไม่ได้เป็นการตรวจคัดกรองเชิงลึก (Targeted Prevention) ก็อาจไม่สามารถตรวจพบต้นตอของโรคที่ซ่อนอยู่ภายในได้

ปัจจัยเสี่ยงที่คนมองข้ามนั่นก็คือ โรคหัวใจที่สัมพันธ์กับกรรมพันธุ์ โรคทางพันธุกรรมที่เกี่ยวกับหัวใจ โรคหัวใจแต่กำเนิด จะเกี่ยวข้องกับภาวะ Sudden Death มากที่สุด

และกลุ่มคนที่มีความเสี่ยงอีก ได้แก่ กลุ่มนักกีฬา, คนที่ออกกำลังกาย,กลุ่มคนที่มีปัจจัยเสี่ยงอายุมาก มีภาวะอ้วน สูบบุหรี่ มีโรคเบาหวาน ความดัน และไขมัน การหยุดหายใจขณะหลับ

บุคคลเหล่านี้ มีปัจจัยเสี่ยง รวมถึงกลุ่มอาชีพที่นอนไม่เป็นเวลา (Shift Work) อาชีพทำงาน เข้าเวร

ไม่เว้นแม้แต่อาชีพหมอ ก็เป็นอีกกลุ่มอาชีพที่ประมาทมากกว่ากลุ่มอื่น ๆ

“พฤติกรรมการใช้ชีวิตของคนวัยทำงาน คนอายุน้อยที่พบบ่อยๆ คือ ความเครียด การพักผ่อนน้อย จะไปกระตุ้นให้ผู้ที่มีโรคหัวใจที่ซ่อนอยู่ โรคหัวใจทางพันธุกรรม โรคผนังหัวใจหนา ถูกกระตุ้นด้วยภาวะต่างๆ เหล่านี้ ส่งผลให้หัวใจเต้นผิดจังหวะอย่างรุนแรง เสียชีวิตอย่างเฉียบพลันได้

ส่วนคนทำงานอายุเยอะขึ้น ปัจจัยเสี่ยงโรคเบาหวาน ความดัน ไขมัน บวกกับการพักผ่อนน้อย และความเครียด ก็ไปกระตุ้นให้มีเรื่องโรคหลอดเลือดเพิ่มขึ้น ทั้งโรคหลอดเลือดหัวใจ โรคหลอดเลือดแดงขนาดใหญ่ในช่องท้อง เสี่ยงหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน การปริแตกของหลอดเลือดแดงในช่องอก ช่องท้องได้” พญ.ปิยะนาฏ ให้ข้อมูล

จะเห็นว่า ความเครียด และพฤติกรรมการใช้ชีวิตไม่เหมาะสม นอกจากเพิ่มโรคแล้ว ยังเพิ่มโอกาสให้เกิดภาวะ Sudden Death

หลับไม่ตื่น-วูบไม่ฟื้น

ขณะที่ น.อ. นพ.อุดม สุทธิพนไพศาล ร.น. แพทย์ผู้ชำนาญการด้านประสาทวิทยา โรคหลอดเลือดสมอง และรังสีร่วมรักษาระบบประสาท บอกว่า ภาวะเสียชีวิตกะทันหันเกี่ยวกับโรคหลอดเลือดสมอง ที่พบบ่อย คือ หลอดเลือดสมองตีบ อุดตัน ส่งผลให้เป็นอัมพฤกษ์-อัมพาต (Stroke) แต่หากไปอุดตันบริเวณก้านสมอง ซึ่งสำคัญที่สุดก็สามารถทำให้คนไข้เสียชีวิตได้ ซึ่งการตรวจสุขภาพทั่วไปบางทีอาจไปไม่ถึง

สำหรับสัญญาเตือนระบบประสาทที่ไม่ควรมองข้าม เพราะจะนำไปสู่ภาวะ Sudden Death เช่น ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด แขน ขาอ่อนแรง ชาครึ่งซีก สำหรับคนทั่วไปที่ไม่มีอาการเหล่านี้ ที่พบบ่อยมากที่สุด คืออาการปวดศีรษะ

การหยุดหายใจขณะหลับ (Sleep Apnea) จุดเชื่อมโยงภาวะ Sudden Death ที่คาดไม่ถึง ผศ. นพ.จิรยศ จินตนาดิลก แพทย์ผู้ชำนาญการด้านเวชศาสตร์การนอนหลับ และเวชศาสตร์โรคปอด อธิบายถึงภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ทำให้หัวใจต้องทำงานหนักขึ้น และอาจกระตุ้นให้เกิดภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะที่รุนแรงได้ในขณะนอนหลับ โดยเฉพาะผู้ที่มีปัญหาเรื่องหัวใจเต้นผิดจังหวะ หรือมีโรคทางสมองอยู่แล้ว

“หากปล่อยให้สภาวะดังกล่าวดำเนินต่อไป อาจนำไปสู่ภาวะหยุดหายใจขณะนอนหลับ ซึ่งอันตรายมากสำหรับคนที่มีปัญหาเรื่องหัวใจอยู่แล้ว เพราะจะไปเพิ่มความเสี่ยงในการเสียชีวิตให้สูงขึ้นกว่าปกติถึง 3 เท่า” นพ.จิรยศ ให้ข้อมูล พร้อมกับชี้ให้เห็นความสำคัญของการนอน ซึ่งหากเราไม่ใส่ใจ นอนไม่หลับ หรือการนอนไม่พอแล้วเกิดความเครียด จะไปกระตุ้นระบบหัวใจและสมองได้

สุดท้าย พญ.สุรีย์รัตน์ ปันยารชุน แพทย์ผู้ชำนาญการด้านโรคหัวใจและหลอดเลือด ได้ให้มุมมองภาวะเสียชีวิตกะทันหันเสริมว่า Sudden Death ที่ส่วนใหญ่มักถูกเข้าใจผิดว่า เป็นการเสียชีวิตอย่างรวดเร็วโดยไม่มีสัญญาณเตือน

แต่ในทางการแพทย์แล้ว ร่างกายอาจเคยส่งสัญญาณบางอย่างมาก่อน เช่น ใจสั่น เหนื่อยง่าย เจ็บแน่นหน้าอก หรือวูบเป็นครั้งคราว แต่กลับถูกมองข้ามไป และไม่ได้เข้ารับการตรวจเชิงลึกอย่างละเอียดเพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง

“ในทางการแพทย์ความเสี่ยงเหล่านี้สามารถตรวจพบได้ด้วยการตรวจเชิงลึก เฉพาะทาง ซึ่งลดความเสี่ยงการเสียชีวิตกะทันหันในกลุ่มทั่วไปได้ 40-60% และ 60-80% ในกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูง”

ภาวะเสียชีวิตกะทันหันที่เกิดขึ้นได้กับทุกคน โดยแทบไม่พบสัญญาณเตือนล่วงหน้า ฉะนั้น การคัดกรองความเสี่ยงจึงเป็นการเปลี่ยนความเสี่ยงที่ไม่คาดคิด ให้เป็นความเสี่ยงที่ควบคุมได้ โดยแพทย์ผู้ชำนาญการ 3 สาขา หัวใจและหลอดเลือด ระบบประสาทและสมอง และเวชศาสตร์การนอนหลับ ให้มุมมองทิ้งท้ายตรงกันว่า แม้การตรวจสุขภาพประจำปีจะช่วยได้ระดับหนึ่ง แต่อาจ ‘เข้าไม่ถึง หรือไม่ลึกพอ’ ที่จะพบความผิดปกติบางประการ…

ที่มาของข้อมูล: https://www.medparkhospital.com

ข่าวที่เกี่ยวข้อง: https://bangkokx.me/medpark-future-trends/